Thường thức âm nhạc
Graveur – người khắc hoạ những bức tranh bằng ký hiệu âm nhạc
[22:30 03/08/2003 (GMT+7)]
Graveur – người khắc hoạ những bức tranh bằng ký hiệu âm nhạc "

Xuất phát từ chữ “graver”, “graveur” trong tiếng Pháp có nghĩa là “thợ khắc, thợ chạm”. Từ lâu người Pháp dùng chữ “graveur” để chỉ những người làm công việc chép lại những bản nhạc từ bản thảo của các nhạc sĩ. Hiểu như thế để biết rằng việc chép nhạc không thuần túy là “sao chép” mà là “chạm”, “khắc”, có ý nhấn mạnh đến khía cạnh thẩm mỹ của công việc. Song ngày nay giới xuất bản âm nhạc ở Pháp và các nhạc sĩ hiện đại cuối thế kỷ 20 tuy vẫn gọi người làm công việc chép nhạc trên máy vi tính là “graveur” nhưng không xem họ như những người thợ mà coi họ như những người nghệ sĩ thực thụ. Chúng ta hãy thử tìm hiểu “graveur” ngày nay làm những gì để được “kính nể” như thế ?

Từ những tổng phổ giao hưởng thông thường và công việc của một họa sĩ trình bày maquette...

Tổng phổ giao hưởng thông thường ở đây không phải nói đến việc đánh giá nội dung nghệ thuật mà thuần túy chỉ nói đến những ký hiệu âm nhạc trong tác phẩm. Nghĩa là tác phẩm chỉ dùng những ký hiệu nốt nhạc cổ điển với những khuôn nhịp mẫu mực. Tuy vậy, việc chuyển một bản thảo trở thành một tổng phổ được thực hiện trên máy vi tính để thực sự dùng cho nhạc trưởng trong tập luyện và biểu diễn thì ngoài những kỹ năng sử dụng phần mềm còn đòi hỏi ngươiø thực hiện phải có một trình độ kiến thức nhất định về nhạc lý, hòa thanh, tính năng nhạc cụ, phối khí và cấu trúc của dàn nhạc giao hưởng. Nhạc trưởng và các nhạc công của dàn nhạc sẽ diễn tấu đúng như những gì đã được thể hiện trên bản tổng phổ. Vì vậy, việc thiếu hiểu biết của người chép nhạc về những vấn đề nêu trên có thể làm sai lệch nội dung tác phẩm.

Ngoài ra, trên thực tế họ đã làm những công việc của một họa sĩ trình bày maquette. Bởi vì ngoài những chuẩn mực, những qui tắc âm nhạc họ còn phải biết cân đối để các ô nhịp có sự tương thích về độ dài biểu thị cho thời gian, đồng thời sắp xếp để các nốt nhạc đừng quá dày hoặc quá thưa trong một chừng mực có thể chấp nhận được… nhằm tạo nên một bản tổng phổ hài hòa, vừa chuẩn xác vừa đẹp mắt.

Đến những tổng phổ giao hưởng hiện đại và công việc của một nghệ sĩ

Trước hết, chúng ta cần biết rằng sự phát triển của nhạc giao hưởng hiện đại cuối thế kỷ 20 đã kéo theo sự ra đời những tổng phổ phức tạp đầy “rối ren”, văn bản của tổng phổ đã vượt ra ngoài khuôn mẫu của ô nhịp, của những ký hiệu âm nhạc cổ điển. Giờ đây trên tổng phổ, xen lẫn giữa các nốt nhạc là những đồ thị, những nốt nhạc “dị dạng”, những ký hiệu ước lệ và có khi là những hình vẽ ngộ nghĩnh… Điều này đòi hỏi graveur phải xử dụng thành thạo chương trình chép nhạc và có nhiều sáng tạo hầu đáp ứng nhu cầu thực tế về cách thể hiện tác phẩm trên khía cạnh văn bản.

Trước nay, tác phẩm âm nhạc dùng những ký hiệu thông thường nằm trong những khuôn nhịp cố định, những nốt nhạc trên văn bản tổng phổ được hiện hình cứng nhắc tựa như những viên sỏi được xếp đặt ngay ngắn trong từng ô vuông với những đường viền bao bọc mà người chép nhạc không thể đặt chúng ra ngoài ranh giới đó. Nói các khác, nếu ngày trước người chép nhạc vô hình trung bị trói buộc trong phạm vi của một người thợ thì ngày nay vấn đề đó lại trái ngược hoàn toàn.

Với những đồ thị hình sin, cộng với chú thích của tác giả, graveur có thể thể hiện chúng như những dãy núi nhấp nhô in bóng bên bờ biển lặng sóng; những chuỗi nốt không có cọng nốt, không hạn chế bởi những vạch nhịp có thể được bố cục như những dấu chân rải dài dọc theo bờ cát thơ mộng; những nốt nhạc lẻ loi xuất hiện giữa những ký hiệu như “điện tâm đồ” có thể được thể hiện như những bông hoa cô độc giữa những bụi gai… Dĩ nhiên tất cả đều phải theo một lôgic để trung thành với ý tưởng của tác giả.

Và nếu trước kia, chỉ huy dàn nhạc là người đầu tiên phải nghiên cứu kỹ lưỡng để nắm được nội dung tác phẩm trước khi dàn dựng, thì ngày nay graveur là người đầu tiên phải làm việc đó, họ phải hiểu tác phẩm để thể hiện một cách sáng tạo nhằm làm ra một bản tổng phổ rõ ràng, khoa học, trung thành với ý tưởng của tác giả nhưng mang tính nghệ thuật và thẩm mỹ cao để tạo cho người nhạc trưởng những hưng phấn, những cảm hứng nghệ thuật. Bức tranh tổng phổ rõ ràng, đẹp mắt sẽ giúp cho người nhạc trưởng dễ hình dung ra những “tuyến” của tác phẩm, một phần của những hình tượng âm nhạc, đồng thời dễ nhận ra sự sáng, tối, dày, mỏng của âm vang dàn nhạc…

Graveur đã làm việc với tất cả kiến thức, óc sáng tạo đối với phần mềm ứng dụng, sự hiểu biết sâu rộng về âm nhạc, sự say mê và cảm hứng nghệ thuật của mình. Họ thật sự là những nghệ sĩ đã khắc họa nên những bức tranh mang tính nghệ thuật về phương diện tạo hình bằng những ký hiệu âm nhạc của quá khứ và đương đại.

Ngày nay, các nhà xuất bản âm nhạc tại Pháp thường tổ chức thi lấy bằng Graveur để công nhận trình độ âm nhạc, kỹ thuật sử dụng phần mềm, năng lực thẩm mỹ của những người chép tổng phổ nhạc giao hưởng trên máy vi tính và đó cũng là tấm giấy thông hành chắc chắn để graveur có thể đến làm việc ở bất kỳ một nhà xuất bản âm nhạc nào.

NGUYỄN HỮU TRỊNH

Viết phản hồi
Họ tên
(*)
Email
(*)
Tiêu đề
Điện thoại
Nội dung
Mã số an toàn
Nếu không thấy mã số hãy nhấn vào Cấp lại mã số để lấy mã mới

AlbumCD Thư viện ảnh Lời ca khúc Nhạc Online Diễn đàn GDX