Bàn tròn âm nhạc
Thực thi bản quyền hay ”đòi tiền”?
[07:58 24/10/2003 (GMT+7)]
Thực thi bản quyền hay ”đòi tiền”?
					
					
					
[+] Click vào để xem hình lớn
Thực thi bản quyền hay ”đòi tiền”?

Trung tâm bản quyền âm nhạc Việt Nam định tiến hành thu phí tác quyền tại các quán karaoke! Một cuộc ra quân dạng "bàn tròn" khá rầm rộ với quyết tâm kiểm soát tác quyền ở một trong những lĩnh vực sinh lợi từ âm nhạc lớn nhất hiện nay. Nhưng những người bình tĩnh lại thêm một lần có quyền nghi ngờ về tính khả thi của những nỗ lực trên. Đơn giản, bởi những "quyết sách" về tác quyền mà Trung tâm bản quyền âm nhạc, Hiệp hội công nghiệp ghi âm và nhiều nhạc sĩ đơn lẻ khác đang hoặc đã tiến hành phần lớn không dựa trên một cơ sở vững chắc nào cả.

Dường như công tác bản quyền âm nhạc (và cả một số lĩnh vực văn hoá khác ở ta như điện ảnh, sân khấu, văn học...) đang được làm từ... giữa. Thay vì có một sự khởi đầu chậm mà chắc để tiến lên chuyên nghiệp một cách "chuyên nghiệp" thì một số nhạc sĩ đã lao vào "làm" bản quyền với một niềm tin khá ngây thơ. Không có nhiều cơ sở pháp lý ngoài một vài quy định hoặc lỗi thời hoặc mập mờ.

Vậy nên mới có "vụ" Lê Vinh và Hãng phim Trẻ cù cưa dằng dai bởi tác giả bám vào phán quyết của toà đòi Hãng phải trả 10% tổng doanh thu chương trình. Nhưng một chương trình có 10 tác giả nếu ai cũng đòi 10% hết thì còn lại gì cho Hãng? Chắc có thể tạm kết luận rằng ai cũng không hiểu luật, cả Tòa cũng lúng túng, không chắc mình xử đã thoả đáng chưa!

Vụ khác: Nhạc sĩ Ngọc Đại có lần doạ kiện ca sĩ Hồng Nhung vì hát bài Dệt tầm gai không xin phép ông. Giới ca sĩ bình luận, "Ông này luẩn quẩn, ông ấy không đưa bài cho người ta thì người ta nghĩ ra mà hát à?" Khi được báo chí hỏi là ông dựa vào đâu để kiện vì ông chưa đăng ký bản quyền bài ấy, Ngọc Đại mới "hồn nhiên": "Tôi sẽ đi đăng ký ngay đây! "Ngay đây" khi ấy thì Hồng Nhung đã xin kiếu bài hát mang lại rắc rối cho cô từ lâu.

Nói như nhạc sĩ Phú Quang, "Bản quyền của chúng ta hiện nay đang là "bắt cóc bỏ dĩa", tổ chức bản quyền không hề đòi được tiền bản quyền ở đâu hết - họ chỉ trông chờ những người tự nguyện mang tiền đến nộp". Một Trung tâm bản quyền âm nhạc ra đời rầm rộ với những tính toán đầy lạc quan, và cứ theo những con số "dự đoán" ấy thì chẳng mấy chốc mà các nhạc sĩ giàu to. Nhưng sau hơn nửa năm hoạt động, thu được 64 triệu cho hơn... 100 nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương (Giám đốc Trung tâm bản quyền âm nhạc) thừa nhận là Trung tâm gặp nhiều khó khăn hơn so với các đơn vị nước ngoài. Chúng ta mới đang ở bước xây dựng chính sách, tức là nhà đang còn xây móng đã vác chăn chiếu đến ở thì bị mưa ướt, nóng bức hay rét mướt là chuyện dễ hiểu. Chính vì chính sách chưa có nên hoạt động của Trung tâm mang tính "đòi tiền" hơn là "thực thi bản quyền". Việc trung tâm dự tính thu phí tác quyền tại các cửa hàng karaoke, quán cà phê, vũ trường... chủ yếu dựa trên cái lý "anh dùng nhạc của tôi để thu lợi thì anh phải trả tiền tôi". Đó là cái lý đúng nhưng không có cơ sở thực thi vì chưa có văn bản luật pháp nào quy định việc này cả. Người sử dụng các băng, đĩa karaoke có thể viện rằng họ đã phải trả tiền cho nhà sản xuất đĩa qua việc mua đĩa rồi, họ đóng thuế kinh doanh rồi, nhà sản xuất thì đã trả tiền tác quyền rồi. Cả hai cái lý đều rất "hợp lý" bởi chẳng có điều luật cụ thể nào phân định đúng sai!

Ở lĩnh vực mà Trung tâm bản quyền âm nhạc đang tính "tấn công" là phát thanh truyền hình, một rắc rối nữa chắc chắn sẽ xảy đến nếu việc "đòi tiền" được tiến hành. Các đài phát thanh, truyền hình hiệu chủ yếu hoạt động bằng ngân sách Nhà nước, có tính công ích và thanh toán tác quyền bằng hình thức nhuận bút. Sẽ ra sao nếu nhà đài không trả nổi mức tiền mà Trung tâm đề xuất?

Chúng ta không thể so bì rồi đem các hình mẫu bảo vệ bản quyền ở những nước tiên tiến ra để rồi nói, "Đấy, họ làm được sao ta không làm?" Họ đã làm được do có một cơ sở luật pháp vững vàng được xây dựng từ rất lâu trước khi tiến hành "thực thi bản quyền". Và họ thực thi chứ không phải "đòi tiền" một cách đơn giản.

Tình hình vốn đã rối càng rối thêm. Vấn nạn bản quyền lớn nhất hiện nay là băng đĩa lậu thì Trung tâm đã ngậm ngùi thừa nhận là ngoài tầm với (do không có chức năng đi bắt người, bắt hàng). Như vậy, trong khi chờ các chính sách được xây dựng hoàn chỉnh thì vẫn có thể áp dụng tạm thời chính sách "đòi tiền" (dẫu sao cũng có chút ít hiệu quả). Nhưng sẽ phải là đòi tiền làm sao "nghệ thuật" hơn chứ đôi khi để biến thành đôi co mặc cả thì thấy chẳng "âm nhạc" tí nào.

  • Lam Hà - Nguyễn Minh

Viết phản hồi
Họ tên
(*)
Email
(*)
Tiêu đề
Điện thoại
Nội dung
Mã số an toàn
Nếu không thấy mã số hãy nhấn vào Cấp lại mã số để lấy mã mới

AlbumCD Thư viện ảnh Lời ca khúc Nhạc Online Diễn đàn GDX