Nhạc cổ điển
Giao hưởng - vương quốc âm thanh
[04:47 09/01/2004 (GMT+7)]
Giao hưởng - vương quốc âm thanh "
Dàn nhạc GH Tp.HCM

Cuộc trò chuyện với những ai còn ngần ngại khi đến với âm nhạc giao hưởng.

Những lý thuyết về giao hưởng ư? Không hóc búa như người ta tưởng. Vấn đề là ở sự cảm nhận, hãy cứ mạnh dạn làm quen, tập trung lắng nghe và tự do tưởng tượng đến hình ảnh và cảm xúc mà bạn đã từng gặp trong cuộc sống. Liên tưởng và tự khám phá, dần dần sự hiểu biết sẽ đến với bạn, rồi bạn sẽ “nghiện” giao hưởng cho mà xem… Tôi tin vào phép mầu nhiệm của âm nhạc giao hưởng, sức hấp dẫn kỳ lạ bởi những âm sắc biến ảo, sự vận hành rất logic nhưng lại đạt hiệu quả bất ngờ.
Giao hưởng - Symphonie - trong tiếng Hy Lạp có nghiã là giao hòa âm hưởng. Nó là hình thái cao nhất của nhạc đàn. Có thể ví giao hưởng như tiểu thuyết trong văn học, có chương mục, lớp lang, tả cảnh, tả tình, nhanh - chậm, dày - mỏng, chi tiết - tổng quát, dồn dập - thư giãn, ồn ào - tĩnh lặng, hùng tráng - bi ai, kệch cỡm - duyên dáng, hài hước - trầm tư, náo nhiệt - đơn côi, bão táp - thanh bình v.v… Tất thảy những gì con người cảm nhận trong thiên nhiên và cuộc sống đều được diễn cảm qua màu sắc âm thanh của các nhạc cụ được các nhạc công - bằng kỹ thuật và nhạc cảm - trao linh hồn cho những nốt nhạc nằm trên giấy, nhưng đó là những thông điệp mà người sáng tác gửi cho chúng ta, cho nhân loại.
Âm nhạc giao hưởng là cách gọi chung cho bất kỳ tác phẩm âm nhạc nào viết cho dàn nhạc giao hưởng (Thế nào là dàn nhạc giao hưởng? Vấn đề này sẽ được đề cập ở chuyên mục Dàn nhạc).
Một số thể loại hay được sử dụng :
* Loại nhiều chương:
- Biến tấu, tổ khúc, liên khúc giao hưởng hay còn gọi là “bản giao hưởng”.
* Loại một chương:
 - Khởi nhạc (ouverture), bắt nguồn từ các khúc dạo đầu trong các vở opera, sau được phát triển hoàn chỉnh và mang tính độc lập.
- Giao hưởng thơ, fantasie, rhapsodie, capriccio.
* Loại kết hợp :
- Concerto viết cho nhạc cụ độc tấu và dàn nhạc giao hưởng có 3 chương, ở mỗi chương đều có những đoạn gọi là cadenza dành riêng cho nhạc cụ độc tấu, phô diễn khả năng kỹ thuật điêu luyện của nhạc công.
- Dàn nhạc giao hưởng kết hợp với giọng hát lĩnh xướng, hợp xướng, thanh xướng kịch, cantate, requiem, messa v.v…
Trong thể loại kết hợp, còn phải kể đến âm nhạc giao hưởng dùng trong loại hình nghệ thuật khác như opera, ballet, operette, điện ảnh, kịch nói, kịch múa, lễ hội v.v …
Ở thời kỳ tiền cổ điển, một số nhạc sĩ quan tâm đến giao hưởng như Richter, Stamitz, Gossec, Sammartini. Song thời đại đánh dấu bước ngoặt lịch sử cho loại hình nghệ thuật này, nâng giao hưởng thành thể loại hàng đầu và đỉnh cao của âm nhạc hàn lâm phải kể đến trường phái cổ điển Vienne với 3 đại diện thiên tài Haydn, Mozart, Beethoven (nửa sau thế kỷ XVIII). Với 104 bản giao hưởng, J.Haydn được mệnh danh là “cha đẻ của giao hưởng”. Với 41 bản giao hưởng, W.A.Mozart đã để lại cho nhân loại như một món quà của Thượng đế, vượt lên trên khả năng của con ngườ, được mệnh danh là “sức mạnh của thần Apolon”. Khác với họ, L.van Beethoven chỉ viết 9 bản giao hưởng, nhưng đã làm nên một kỳ tích vĩ đại trong lịch sử giao hưởng. Tính siêu việt trong âm nhạc của ông đã đặt nền tảng vô cùng vững chắc cho sự phát triển mạnh mẽ của giao hưởng ở các thời đại sau.
Chủ đề nội dung của các bản giao hưởng rất phong phú và đa dạng. Các hình tượng nghệ thuật được diễn tả bằng những chủ đề âm nhạc mang tính chất khác nhau, tương phản bởi tốc độ, màu âm, nhịp điệu, sắc thái... được vận hành và phát triển liên tục.
Những chủ đề đối chọi và bổ sung cho nhau tạo nên sự thống nhất xuyên suốt cho tác phẩm âm nhạc.
Một bản giao hưởng cổ điển thường có 4 chương
* Chương I: Nội dung chính của tác phẩm được trình bày trong chương này. Mâu thuẫn kịch tính được xây dựng qua cấu trúc sonate (hình thức lớn và phức tạp). Tốc độ thể hiện tương đối nhanh.
* Chương II: Thong thả, chậm rãi, khoan thai, ngâm vịnh. Thường được thực hiện ở hình thức (cấu trúc), ba đoạn phức. Đôi khi chương II là trung tâm trữ tình của tác phẩm.
* Chương III: Bức tranh sinh hoạt nhẹ nhàng, vui tươi, hoạt bát, dí dỏm, bình dị với nhịp điệu của các vũ khúc dân gian.
* Chương IV: Đôi khi còn gọi là Chương kết, tốc độ nhanh, cuồng nhiệt. Nhân tố mới nhưng thường tái hiện những gì đã xuất hiện trong các chương trước, xen kẽ rồi tổng hoà, khẳng định để tạo tính logic, quán xuyến toàn bộ tác phẩm. Cấu trúc lớn : sonate, rondo hoặc rondo-sonate tạo điều kiện để các nhạc sĩ triển khai tài nghệ của mình.
Tuy nhiên, mỗi khuôn mẫu cũng chỉ là qui ước hữu hạn so với sức sáng tạo vô hạn của con người. Ước mong chinh phục thế giới diệu kỳ của âm thanh vẫn luôn hấp dẫn các nhạc sĩ qua mọi thời đại.
Pgs.Ts. Minh Cầm
Viết phản hồi
Họ tên
(*)
Email
(*)
Tiêu đề
Điện thoại
Nội dung
Mã số an toàn
Nếu không thấy mã số hãy nhấn vào Cấp lại mã số để lấy mã mới

AlbumCD Thư viện ảnh Lời ca khúc Nhạc Online Diễn đàn GDX